مقالات آموزشی

میگرن یک اختلال نورولوژیک تکرارشونده است، نه «سردرد سینوسی» یا ضعف تحمل. تشخیص بالینی است و بر الگوی حمله، نشانه‌های همراه و رد علت خطرناک تکیه دارد.

شایع‌ترین سردرد اولیه است: فشار یا سنگینی دوطرفه، شدت خفیف تا متوسط، بدون بدترشدن واضح با فعالیت معمول. چون تشخیص تا حدی با رد میگرن گره خورده، شرح‌حال دقیق مهم‌تر از برچسب عجولانه است.

گروهی از سردردهای یک‌طرفه و شدید با نشانه‌های خودمختار همان سمت: اشک‌ریزش، قرمزی چشم، گرفتگی بینی، افتادگی پلک یا بی‌قراری. سردرد خوشه‌ای شناخته‌شده‌ترین عضو این خانواده است و اغلب سال‌ها به‌اشتباه سینوزیت خوانده می‌شود.

گروهی ناهمگون: سردرد ناشی از سرفه، ورزش یا فعالیت جنسی، سردرد رعدآسای اولیه، سردرد یخی، فشار خارجی، سردرد هیپنیک و سردرد پایدار روزانه جدید. وجه مشترک‌شان این است که بسیاری‌شان فقط پس از رد علت خطرناک «اولیه» نام می‌گیرند.

سردرد پس از ضربه، شلاقی گردن، یا جراحی سر و گردن. می‌تواند در ادامه یک آسیب خفیف هم طولانی شود. شدت ضربه با شدت سردرد همیشه متناسب نیست.

سردرد می‌تواند علامت خونریزی زیرعنکبوتیه، سکته، ترومبوز سینوس وریدی، دایسکشن شریان گردنی، آرتریت سلول ژانت یا فشارخون بحرانی باشد. در این گروه، سردرد نشانه است نه بیماری مستقل.

فشار داخل‌جمجمه، تومور، کیست، و اختلال مایع مغزی‌نخاعی اینجاست. سردرد صبحگاهی، استفراغ پرتابی، یا بدترشدن با درازکش و سرفه را دست‌کم نگیرید، اما این نشانه‌ها اختصاصی تومور هم نیستند.

سردرد ناشی از تومور معمولاً از تغییر فشار یا کشش ساختارهای حساس می‌آید. ویژگی کلاسیکِ صبحگاهی و استفراغ کم‌دیده و دیررس است. آنچه مهم‌تر است پیشرفت، نشانه عصبی، و زمینه است.

فشار پایین مایع معمولاً سردرد وضعیتی می‌دهد: ایستاده بد، درازکش بهتر. فشار بالا می‌تواند با تاری گذرای بینایی، وزوز و ادم پاپی بیاید. هر دو تشخیص‌های قابل‌درمان و قابل‌چشم‌پوشی‌اند.

دارو، الکل، نیترات، و کافئین هم می‌توانند سردرد بسازند و هم با قطع ناگهانی. مهم‌ترین الگوی روزمره در مطب سردرد، سردرد ناشی از مصرف بیش از حد داروی حاد است.

از آنفلوانزا تا مننژیت و آبسه. سردرد همراه تب شایع و اغلب خوش‌خیم است، اما تب با سفتی گردن، راش، کاهش هوشیاری یا نشانه کانونی مسیر اورژانس است.

سردرد هم در عفونت حاد کووید و هم در هفته‌های بعد گزارش شده است. ویژگی ثابتی که جای شرح‌حال را بگیرد وجود ندارد. پرچم‌های قرمز همچنان معتبرند و کووید آن‌ها را بی‌اثر نمی‌کند.

خواب، ارتفاع، گرسنگی، دیالیز، فشارخون شدید، کم‌کاری تیروئید، و هیپوکسی. سردرد در این‌ها معمولاً با اختلال زمینه می‌آید و با اصلاح آن بهتر می‌شود. فشارخون معمولی و مزمن، به‌تنهایی، توضیح سردرد روزمره نیست.

ساختاری در سر و گردن می‌تواند درد ارجاعی بدهد، اما این تشخیص بیش از واقع استفاده می‌شود. میگرن و سردرد خوشه‌ای هر دو بارها «سینوزیت» نام گرفته‌اند چون درد صورت و گرفتگی بینی دارند.

طبقه‌بندی بین‌المللی، سردرد را به‌ندرت مستقیم به اختلال روان‌پزشکی نسبت می‌دهد. افسردگی و اضطراب بسیار با میگرن همراه‌اند، اما همراهی به معنی علت بودن نیست. برچسب «عصبی» هم غلط است و هم درمان را عقب می‌اندازد.

نورالژی تریژمینال، درد صورت پایدار، نوروپاتی دردناک عصب، و درد پس از هرپس. این‌ها سردرد کلاسیک نیستند اما بیمار اغلب اول به درمانگاه سردرد می‌آید.

بیشتر سردردها اولیه‌اند، اما کار پزشک این است که اقلیت خطرناک را با شرح‌حال و معاینه جدا کند، نه با تصویر برای همه. این صفحه نقشه ورود به بقیه کتابخانه است.